W krainie utopków i wodzenia niedźwiedzia – promocja śląskiej kultury ludowej na przykładzie zwyczajów, obrzędów i legend powiatu gliwickiego

Projekt został zrealizowany w ramach Priorytetu IV Kultura, Działania 4.3 Promocja kultury Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2007 – 2013

Okres realizacji projektu: luty 2011 – wrzesień 2012
Wartość projektu: 218 600,00 zł (w tym wartość dofinansowania: 185 810 zł)

Przedmiotem projektu było przeprowadzenie kampanii promocyjnej, której celem był wzrost wiedzy mieszkańców powiatu gliwickiego, mieszkańców Śląska, Polski oraz powiatów partnerskich Powiatu Gliwickiego z zagranicy na temat śląskiej kultury ludowej przedstawionej na przykładzie powiatu gliwickiego. W ramach projektu spopularyzowane zostały w szczególności typowo śląskie tradycje, obrzędy i obyczaje nadal kultywowane w miejscowościach powiatu gliwickiego oraz legendy, podania i wierzenia związane z tym terenem, które przekazywane z pokolenia na pokolenie przetrwały do dziś w pamięci lokalnej społeczności.

W ramach projektu wydano dwie pozycje książkowe (każda w nakładzie 2 tys. egz.): „O dioble złośliwym i utopku życzliwym, czyli legendy i wierzenia powiatu gliwickiego” i „Od wieńca adwentowego do dożynkowego, czyli tradycje, zwyczaje i obrzędy powiatu gliwickiego”, a także w nakładzie 2 tys. egz. płytę audio z nagraniem wybranych legend i wierzeń powiatu gliwickiego opowiadanych gwarą śląską przez dwie miłośniczki i propagatorki lokalnej kultury.

Nakręcony w ramach projektu czterdziestominutowy film dokumentalny pod tytułem "Od wieńca adwentowego do dożynkowego czyli tradycje, zwyczaje i obrzędy powiatu gliwickiego" (wydany na DVD w nakładzie 3000 egz.) - prezentujący 15 tradycji, obrzędów i obyczajów typowych dla powiatu gliwickiego - upowszechniany jest w ośrodkach kultury oraz szkołach na terenie powiatu gliwickiego, dostępny jest również na www.youtube.com, a także został wyemitowany w 2 częściach na antenie TVP Katowice (7 i 9 kwietnia 2012 r.). Zgodnie z danymi TP SA Oddział Katowice 7 kwietnia film obejrzało 28 622 osób, zaś 9 kwietnia 26 438 widzów. Ponadto film dodawany jest do albumu poświęconego zwyczajom i towarzyszył wystawie fotograficznej prezentowanej w ramach projektu.

Komplet opublikowanych materiałów (dwa albumy, płyta dźwiękowa i film) został przekazany do bibliotek i innych instytucji kultury, przedszkoli, szkół oraz urzędów gmin i miast powiatu gliwickiego, a także do wybranych instytucji zajmujących się promocją kultury i turystyki na terenie Śląska i w powiatach partnerskich (powiat pucki oraz niemieckie powiaty Calw i Mittelsachsen i walijskie hrabstwo Denbighshire) oraz do Biura Województwa Śląskiego w Brukseli.

Kolejnym elementem projektu jest wystawa fotograficzna pt. „Od wieńca adwentowego do dożynkowego czyli tradycje, zwyczaje i obrzędy powiatu gliwickiego”, przedstawiająca najpiękniejsze i wciąż żywe tradycje, obrzędy i zwyczaje powiatu gliwickiego. W trakcie trwania projektu została zaprezentowana mieszkańcom 6 miast Śląska (głównie Aglomeracji Górnośląskiej), mającym często nikłą wiedzę na temat śląskich zwyczajów, celem zachęcenia ich do odwiedzenia tych części powiatu gliwickiego, gdzie te zwyczaje są kultywowane.

Na miejsce prezentacji wystawy – prócz Starostwa Powiatowego w Gliwicach odwiedzanego licznie przez często nieświadomych wartości lokalnej kultury mieszkańców powiatu gliwickiego - wybierano głównie instytucje edukacyjne, centra kultury i biblioteki.  Zgodnie z danymi przekazanymi przez instytucje goszczące w swych murach wystawę, w czasie trwania projektu obejrzało ją ok. 7060 osób. Od zakończenia projektu wystawa jest prezentowana w miejscowościach powiatu gliwickiego, jak również wykorzystywana podczas imprez promocyjnych organizowanych przez powiat. .

Wszystkie opisane powyżej przedsięwzięcia podejmowane w ramach projektu pozwoliły na przeprowadzenie kampanii promocyjnej znacząco podnoszącej świadomość zarówno tutejszych mieszkańców, jak i przyjezdnych na temat wartości dziedzictwa kulturowego ziem powiatu gliwickiego oraz były ważnym elementem działań służących jego ocaleniu i kultywowaniu. Pozytywne reakcje odbiorców pozwalają stwierdzić, że udało się wykreować pozytywny wizerunek owej niematerialnej części dziedzictwa kultury ludowej, wcześniej często postrzeganej jako przejaw staroświeckości i zaściankowości.

Można zakładać, że popularyzacja śląskiego dziedzictwa kulturowego na przykładzie powiatu gliwickiego, przyczyni się do wzrostu jego rozpoznawalności, a w pewien sposób również do wzrostu jego atrakcyjności turystycznej – to będzie można jednak ocenić dopiero z perspektywy czasu analizując np. liczbę uczestników wydarzeń kulturalnych opartych na lokalnej obrzędowości (fakle, wodzenie niedźwiedzia, babskie combry, noc świętojańska, dożynki, konkursy kroszonek i betlyjek) oraz osób odwiedzających zabytki związane z podaniami i legendami (zamki w Toszku i Chudowie oraz pałac w Pławniowicach, dwory, ciekawe zakątki, parki czy kopalnie węgla kamiennego).

PODANIA I ZWYCZAJE POWIATU

PISALIŚMY O PROJEKCIE: